Қазақстанның көлік саласы 2025 жылды жедел өсу кезеңімен бастады. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, «Көлік және қоймалау» секторының нақты көлем индексі 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 121,2% болды. Бұл соңғы жылдардағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі және ел экономикасының жанданып, логистикалық белсенділіктің арта түскенін көрсетеді, деп жазды Сұлтан Уәлиханов.

Тоғыз ай ішінде республика көлігімен 853,5 млн тонна жүк тасымалданып, бұл өткен жылмен салыстырғанда 9,1% көп. Жүк айналымы 12,1% өсіп, 421,6 млрд тонна-шақырымға жетті. Сонымен қатар жолаушылар тасымалы да тұрақты өсім көрсетті: 1,411 млрд адам тасымалданып, бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,4% жоғары. Жолаушы айналымы 8,8% артып, 67,1 млрд жолаушы-шақырымды құрады.

Бұл көрсеткіштердің артында жай статистика емес, экономикадағы құрылымдық өзгерістер тұр. 2025 жылы Қазақстанда өндіріс, сауда және құрылыс көлемі кеңейіп келеді, бұл өз кезегінде көлік ағындарына әсер етіп жатыр. Жүк тасымалы көлемі мен қашықтығы артып, ішкі жолаушы бағыттарына сұраныс көбейген.

Теміржол тасымалы

Теміржол көлігі жүк тасымалдауда жетекшілік орнын сақтап қалды. 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында теміржол арқылы 339,4 млн тонна жүк тасымалданды — бұл өткен жылмен салыстырғанда 10,5% артық.

Жүк айналымы 255 млрд тонна-шақырымға жетіп, 7,6% өсті.

Дегенмен, жолаушылар тасымалы азайды: 14,9 млн адам, яғни өткен жылмен салыстырғанда 6,7% төмен. Жолаушы айналымы 2,5% азайып, 12,2 млрд жолаушы-шақырымды құрады. Бұл жолаушылар ағынының бір бөлігі авиа және автокөлік қатынасына ауысқанын көрсетеді, өйткені бұл бағыттар ішкі тасымалдауда икемдірек әрі жылдамырақ.

Автокөлік тасымалы

Автокөлік көлігінде барлық көрсеткіш бойынша өсім байқалады. 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында жүк тасымалы көлемі 1,4%, ал жүк айналымы 32,3% өсті. Бұл жүк тасымалының ұзақ қашықтыққа ұлғайып, логистикалық тізбектердің тиімдірек бола бастағанын көрсетеді.

Жолаушылар тасымалы 11,7%, ал жолаушы айналымы 14,8% артты. Ең белсенді өсім Алматы, Шымкент және Түркістан облыстарында байқалды — бұл өңірлерде бизнес, сауда және туризм орталықтары шоғырланған.

Мұнай және газ құбыры

Құбыр көлігі тұрақты стратегиялық өсім көрсетті. Тоғыз айда 255 млн тонна жүк тасымалданып, бұл өткен жылмен салыстырғанда 15,9% көп.

Жүк айналымы 16,9% өсіп, 130,9 млрд тонна-шақырымға жетті. Бұл энергетика секторының тұрақтылығын, мұнай мен газ айдау көлемінің кеңеюін және транзиттік бағыттардың қайта қалпына келуін білдіреді.

Әуе көлігі

Әуе көлігі де оң динамикасын сақтап отыр. 2025 жылдың қаңтар–қыркүйегінде 11,9 млн жолаушы тасымалданды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 6,9% жоғары.

Жолаушы айналымы 7,8% өсіп, 23,3 млрд жолаушы-шақырымды құрады.

Өсім ішкі туризмнің дамуы, рейстер жиілігінің артуы және бағыттар желісінің кеңеюімен байланысты. Қазақстандық әуе компаниялар жолаушылар ағынын қалпына келтіріп, аймақтық нарықтағы позициясын нығайтып келеді.

Теңіз көлігі

2025 жылдың тоғыз айында теңіз көлігі де айтарлықтай серпін көрсетті. 2,8 млн тонна жүк теңіз арқылы тасымалданып, бұл өткен жылмен салыстырғанда 32,8% көп.

Жүк айналымы 1,297 млрд тонна-шақырымға жетіп, 6,8% артты.

Бұл Каспий бағытындағы белсенділіктің артуы мен Қазақстанның өңірлік логистикалық рөлінің күшеюін көрсетеді. Ақтау және Құрық порттары қайта тиеу көлемін арттырып, елдің экспорттық және транзиттік әлеуетін нығайтты.

Ішкі су көлігі саласында көрсеткіштер біркелкі емес. Тоғыз айда 167,8 мың тонна жүк тасымалдалып, бұл өткен жылмен салыстырғанда 46,3% аз.

Алайда жолаушы тасымалы 10,2% өсіп, 250,5 мың адамды құрады.

Мұндай қарама-қарсы үрдістер маусымдық және ауа райы жағдайларымен түсіндіріледі, бірақ су туризмі мен ішкі бағыттарға қызығушылықтың артып келе жатқанын да байқатады.

Өңірлер көрсеткіші

Жүк тасымалының өңірлік құрылымы да айтарлықтай ерекшеленеді. Көптеген облыстарда өсім байқалды, бірақ бірнеше өңір айқын көш бастап тұр:

Атырау облысы — жүк айналымы 47,5% өсті; Жетісу облысы — 42,4%; Абай облысы — 31,2%; Маңғыстау облысы — 28,4%; Түркістан облысы — 23,4%.

Бұдан бөлек, Павлодар облысы — +14,5%, Қостанай және Ақтөбе облыстары — +9,3%, Батыс Қазақстан облысы — +8,7%, Алматы облысы — +8,5%.

Астанада жүк айналымы 16,2%, ал Алматыда — 1,1% артқан.

Жолаушы айналымы ең көп өскен өңірлер – оңтүстік және орталық аймақтар: Шымкент – +26,8%; Алматы – +25,4%; Алматы облысы – 1,6 есе; Түркістан облысы –+20%; Қызылорда облысы – +16,4%; Қарағанды облысы –+12,3%; Шығыс Қазақстан облысы – +10,1%; Маңғыстау облысы – 11,3%; Павлодар облысы – +4%.

Бұл мәліметтер елдің экономикалық белсенділігі оңтүстік пен батыс өңірлерге ауысып жатқанын көрсетеді, мұнда халық саны, өндіріс және құрылыс көлемі тез өсіп келеді.

Түйін

«Көлік және қоймалау» секторы бүгінде Қазақстан экономикасының ең серпінді дамып келе жатқан салаларының бірі. Нақты көлем индексі 121,2% — көлік инфрақұрылымы басқа салаларға қарағанда жылдамырақ дамып жатқанын білдіреді.

Бұл өсім өнеркәсіп, құрылыс, сауда және экспортты ынталандыратын күшті мультипликативтік әсер тудырып отыр.

Осылайша, 2025 жыл Қазақстан көлік саласы үшін кеңею мен қайта құрылымдау жылы болды. Теміржол — тұрақтылықты, автокөлік — икемділікті, құбыр көлігі — стратегиялық сенімділікті, авиация — жылдамдықты, теңіз көлігі — жаңа логистикалық мүмкіндіктерді қамтамасыз етті.

Тіпті ішкі су көлігіндегі төмендеу жағдайында да сала бейімделу қабілеті жоғары әрі өміршең екенін дәлелдеп отыр.

Қазақстан барған сайын мобильді елге айналып келеді: өңірлердегі көлік белсенділігі теңестірілуде, бағыттар әртараптандырылып, инфрақұрылым ұзақ мерзімді экономикалық өсімнің тірегіне айналуда.

Бұл серпін көлік секторын тек экономика саласы ғана емес, елдің экономикалық тұрақтылығы мен инвестициялық тартымдылығының негізіне айналдырады. Егер қазіргі өсу қарқыны сақталса, Қазақстан Орталық Азиядағы басты логистикалық хаб мәртебесін нығайта алады.