25 наурызда Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев елдің инвестициялық тартымдылығын арттыруға бағытталған үш ірі бастама — Ташкент халықаралық қаржы орталығын құру, Халықаралық цифрлық технологиялар орталығын іске қосу және исламдық қаржыландыру тетіктерін енгізу таныстырылымына қатысты.
Геосаяси мүмкіндік және инвестиция үшін бәсеке
Қазіргі таңда жаһандық геосаяси тұрақсыздық аясында халықаралық капитал жаңа бағыттарды іздеуде. Осы ретте Өзбекстан өз табиғи ресурстары, экономикалық әлеуеті және реформалары арқылы инвесторлар үшін тартымды бағыт ретінде қарастырылып отыр.
Президенттің айтуынша, көптеген халықаралық компаниялар аймақтық тәуекелдерді қайта бағалап, жаңа нарықтарға шығуды қарастырып жатыр. Бұл — ел үшін тарихи мүмкіндік. Сондықтан билік инвестиция тарту процесін жеделдетуді көздеп отыр.
2026 жылға қойылған мақсат — $50 млрд-тан астам инвестиция тарту. Ол үшін нарыққа қолжетімділікті жеңілдету, заманауи инфрақұрылым ұсыну, халықаралық стандарттарға сай құқықтық режим қалыптастыру және ашық бизнес-орта құру негізгі басымдық ретінде белгіленген.
Ташкент халықаралық қаржы орталығы
Жаңа қаржы орталығы Өзбекстан экономикасына инвестиция тартудың негізгі драйверіне айналуы тиіс. Алдын ала бағалауларға сәйкес, 2030 жылға қарай бұл орталық:
- экономикаға қосымша $20–25 млрд инвестиция тартуы мүмкін
- ЖІӨ өсіміне жыл сайын 1%-ға дейін үлес қосады
- 15 мыңға дейін жоғары білікті жұмыс орнын ашады
- 10 мыңға жуық маман даярлауға мүмкіндік береді
Орталық арнайы құқықтық режим негізінде жұмыс істейді. Оның аясында ағылшын құқығының элементтері енгізіліп, тәуелсіз реттеу жүйесі қалыптасады. Сонымен қатар, Ташкент халықаралық коммерциялық соты мен арбитраж орталығы құрылмақ.
Қаржы орталығының резиденттеріне капиталды еркін шығару, валюталық операцияларды шектеусіз жүргізу, цифрлық активтермен жұмыс істеу, салықтық жеңілдіктер және жеңілдетілген виза режимі ұсынылады.
Enterprise Uzbekistan цифрлық технологиялар орталығы
Екінші ірі жоба — Enterprise Uzbekistan халықаралық цифрлық технологиялар орталығы. Бұл хаб 2100 жылға дейін арнайы құқықтық режиммен жұмыс істейді.
Орталық аясында:
- жаңа технологияларды сынақтан өткізуге арналған regulatory sandbox
- шетел валютасында жалақы төлеу мүмкіндігі
- халықаралық еңбек және деректерді қорғау стандарттары
- бұлтты технологияларды қолдану қарастырылған.
Негізгі бағыттарға жасанды интеллект, цифрландыру, ғылыми-зерттеу жұмыстары, стартаптар мен дата-орталықтар кіреді.
2030 жылға дейін:
- 1000-ға жуық компания тарту
- 300 мыңнан астам жұмыс орнын ашу
- $5 млрд көлемінде экспорт қалыптастыру жоспарланған
Қазірдің өзінде бірнеше ірі халықаралық технологиялық компания бұл жобаға қызығушылық танытып отыр.
Исламдық банкингті дамыту
Үшінші бағыт — исламдық қаржы құралдарын енгізу. Жоспар бойынша мурабаха, мудараба, вакала, салам, мушарака және исламдық лизинг сияқты құралдар қолданысқа енгізіледі.
Салықтық және реттеуші жеңілдіктер де қарастырылған:
- сауда маржасына ҚҚС салынбайды
- инвестициялық депозиттерден түсетін табыс салықтан босатылады
- исламдық лизинг қаржылық лизинг ретінде танылады
Бұл саланы дамыту үшін Орталық банк жанынан исламдық қаржы кеңесі құрылады. Сонымен қатар, мұндай кеңестер исламдық өнім ұсынатын банктердің ішінде де жұмыс істейді.
Жоспарға сәйкес:
- 2026 жылға дейін кемінде бір банкте «ислам терезесі» іске қосылады
- 2026–2030 жылдары екі толыққанды ислам банкі ашылады
- жалпы алғанда шамамен $1 млрд қосымша инвестиция тарту көзделіп отыр
Қорытынды
Аталған үш бастама Өзбекстанның қаржы және технологиялық экожүйесін түбегейлі жаңғыртуға бағытталған. Сарапшылардың пікірінше, бұл қадамдар елдің инвестициялық тартымдылығын арттырып қана қоймай, ұзақ мерзімді экономикалық өсімнің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.
Президент Шавкат Мирзиёев бұл жобаларды жедел іске асыруды тапсырды.