Қазақстанда коммуналдық тұрғын үйді, әкімдіктер жеке меншік иелерінен жалға алған пәтерлерді және жеңілдетілген ипотекалық қарыздар арқылы берілетін баспананы бөлу тәртібі өзгереді. Жаңа ережелер бойынша тұрғын үйдің кемінде 20%-ы ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға, тағы кемінде 50%-ы әлеуметтік осал санаттарға бағытталады. Өзгерістер Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің бұйрығы арқылы енгізілді.
Тұрғын үйді кімдер бірінші кезекте алады?
Коммуналдық тұрғын үй қорынан немесе әкімдіктер жеке меншік иелерінен жалға алған пәтерлердің кемінде 20%-ы ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар мен жетім балаларға беріледі.
Тағы кемінде 50%-ы мына санаттарға бағытталады:
Ұлы Отан соғысының ардагерлері және оларға теңестірілген азаматтар;
басқа мемлекеттердің аумағындағы ұрыс қимылдарының ардагерлері;
I және II топтағы мүгедектігі бар адамдар;
мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасылар;
жесірлер мен жесір әйелдер;
көпбалалы отбасылар және көпбалалы аналар;
отбасы құрамында I немесе II топтағы мүгедектігі бар адам немесе мүгедектігі бар бала болатын тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар.
Осындай үлестер тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы берілетін жеңілдетілген ипотекалық қарыздар кезінде де қарастырылады.
Бірақ жеңілдік санатына кіру пәтерді автоматты түрде бермейді
Белгілі бір санатқа жату тұрғын үйді бірден алуға кепілдік бермейді.
Азамат тұрғын үйге мұқтаж ретінде есепте тұруы, сондай-ақ табыс пен кезекке қатысты белгіленген талаптарға сай болуы керек.
Яғни пәтерді бөлу кезінде адамның кезекке тұрған күні, отбасы құрамы, табысы және қолжетімді тұрғын үйдің болуы ескеріледі.
Отбасының табысы қалай есептеледі?
Коммуналдық немесе жалға берілетін тұрғын үйді алу кезінде Қазақстанда соңғы 6 айда еңбек және кәсіпкерлік қызметтен түскен табыс есепке алынады.
Табыс шегі:
3 және одан көп адамнан тұратын отбасы – әр отбасы мүшесіне 2 күнкөріс минимумынан аспауы керек;
2 адамнан тұратын отбасы – әр адамға 3,5 күнкөріс минимумынан аспауы керек;
жалғыз тұратын азамат – 5,5 күнкөріс минимумынан аспауы керек.
2026 жылы Қазақстандағы күнкөріс минимумы 50 851 теңге.
Отбасына қанша бөлме беріледі?
Жаңа ережелер тұрғын үйдегі бөлмелер санын да нақтылайды.
Ерлі-зайыптыларға – 1 бөлме;
бір жынысты отбасы мүшелеріне – ең көбі 2 адамға 1 бөлме;
ерлі-зайыптыларды қоспағанда, әртүрлі жынысты отбасы мүшелеріне – әрқайсысына бөлек бөлме қарастырылады, бірақ бір бөлмеге 2 адамнан артық орналастырылмайды.
Кейбір ауыр созылмалы аурулары бар адамдарға және мүгедектігі бар балалары бар отбасыларға қосымша жеке бөлме берілуі мүмкін. Бұл бөлме артық тұрғын үй алаңы ретінде есептелмейді.
Егер нормативке сай келетін пәтер болмаса, отбасыға көлемі кішірек тұрғын үй ұсынылуы мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда отбасының келісімі қажет.
Ереже қашан күшіне енеді?
Бөлмелерді бөлуге қатысты жаңа нормалар 2026 жылғы 14 қыркүйектен бастап күшіне енеді.
Ал бұйрықтың негізгі бөлігі алғаш ресми жарияланған күннен кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң қолданыла бастайды.
Осылайша, жаңа тәртіп әлеуметтік осал азаматтарға тұрғын үй бөлуде нақты квоталар белгілейді. Алайда бұл квота белгілі бір санатқа жататын кез келген адамға пәтер автоматты түрде беріледі дегенді білдірмейді.
Тұрғын үй алу кезіндегі негізгі факторлар – кезекке қойылған күн, отбасы құрамы, табыс деңгейі және талаптарға сай келетін бос тұрғын үйдің болуы.