Қазақстандық шаруаларға жұмсақ бидай өсіру барған сайын тиімсіз болып барады. Бұған өзіндік құны төмен ресейлік астықпен бәсекенің күшеюі әсер етіп отыр. Соның салдарынан шаруашылықтар жұмсақ бидайдың егіс көлемін қысқартып, табысы жоғары басқа дақылдарға ауыса бастады.Бұл туралы ElDala.kz жазды.
Жұмсақ бидай шығынға батыра бастады
Қазақстан нарығында Ресейдің арзан астығының үлесі артып келеді. Ресей – өндіріс шығыны салыстырмалы түрде төмен ірі астық өндіруші елдердің бірі. Сондықтан қазақстандық фермерлерге жұмсақ бидаймен бәсекелесу қиындап барады.
Мәселен, Eurasia Farm Innovations (EFI) ауыл шаруашылығы кәсіпорны жұмсақ бидайды тек 2024 жылы егіп көрген. Кәсіпорын басшысы Қайрат Бисетаевтың айтуынша, сол жылы барлық өсірілген дақылдардың ішінде тек жұмсақ бидайдың рентабельділігі теріс болған.
Сондықтан компания 2025 жылдан бастап жұмсақ бидайдан толық бас тартып, тек қатты бидай өсіруге көшкен.
Фермерлердің айтуынша, қатты бидайдың экспорттық әлеуеті жоғары. Әсіресе Еуропа нарығы қазақстандық өнім үшін перспективалы бағыт болып отыр.
Еуропа нарығы қазақстандық фермерлерге мүмкіндік бере ме?
Қайрат Бисетаевтың пікірінше, қазақстандық шаруашылықтар Еуропа нарығына көбірек назар аударуы керек.
Оның айтуынша, Қазақстандағы климат, технология және фермерлердің тәжірибесі өнімді химиялық жүктемесі аз тәсілмен өсіруге мүмкіндік береді. Ал мұндай өнім Еуропада жоғары бағаланады.
Биыл бұл нарыққа шығу мүмкіндігі артуы мүмкін. Себебі құрғақшылық Еуропа мен Түркиядағы астық түсіміне кері әсер еткен.
Өткен жылы Канада мен Түркия тарапынан ұсыныстың жоғары болуы және Еуропадағы жақсы өнім қатты бидай нарығына қысым жасаған. Ал биылғы жағдай өзгеше болуы мүмкін.
Қазақстанда бидай түсімі де төмендеді
Фермерлерге ресейлік астықпен бәсекеден бөлек, биылғы ауа райы да қиындық туғызып отыр.
Жаздың басындағы қолайлы жағдай шілденің ортасында қатты ыстыққа ұласып, егістіктің өсуін маңызды кезеңдерінде тежеген.
Ауа температурасының +35°C-қа дейін көтерілуі және жауын-шашынның болмауы егістіктің өнімділігіне әсер етті. Кей шаруашылықтар заманауи агротехнологияларды қолданғанымен, құрғақшылықтың салдарын толықтай жоя алмаған.
Biotix Engineering компаниясының директоры Дамир Қалдыбаевтың айтуынша, биыл бидайдан алынатын табыс өткен жылғы деңгейге жетпеуі мүмкін.
«Өткен жылдағыдай 1-ден 13,5 теңге пайдаға дейін жетпейміз. Бірақ 1-ден 3 немесе 1-ден 4-ке дейінгі нәтиже болады деп ойлаймын», – деді ол.
Оның айтуынша, аптап ыстық пен ылғалдың жетіспеуі топыраққа да, өсімдіктерге де кері әсер етті. Тіпті топырақтағы пайдалы бактериялар да қырылған.
Бидай неге қымбаттап кетуі мүмкін?
Бір жағынан, қазақстандық фермерлер арзан ресейлік астықпен бәсекелесуге мәжбүр. Екінші жағынан, биылғы құрғақшылық ішкі өнім көлемін қысқартты.
Бұл екі фактор бір-біріне қарама-қайшы әсер етеді: ресейлік арзан астық бағаны төмендетуге қысым жасаса, Қазақстандағы төмен өнім бағаның өсуіне негіз қалыптастырады.
Сондықтан фермерлер үшін негізгі мәселе тек бидайдың бағасы емес, оның рентабельділігі болып отыр.
Егер жұмсақ бидайды өсіру шығыны өнімді сатудан түсетін табыстан жоғары болса, шаруашылықтар табысы жоғары басқа дақылдарға көшуді жалғастырады.
Ал Қазақстан үшін бұл ауыл шаруашылығы құрылымының өзгеруін білдіреді: фермерлер жаппай көлемге емес, экспортта жоғары бағаға ие және маржасы жоғары дақылдарға көбірек көңіл бөле бастауы мүмкін.