2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанның республикалық бюджет тапшылығы 2,9 трлн теңге болды. Осы кезеңде бюджет кірісі 16,53 трлн теңгені құраса, шығыны 18,74 трлн теңгеге жетті.
Бюджет тапшылығы қанша?
Қаржы министрлігінің деректеріне сәйкес, 2026 жылдың тоғыз айындағы республикалық бюджет тапшылығы 2,904 трлн теңгені құрады. Есепті кезеңге арналған жоспар 3,005 трлн теңге болған.
Ал мұнайға қатысты емес бюджет тапшылығы 7,261 трлн теңгеге жетті. Бұл есепті кезеңге жоспарланған 7,031 трлн теңгеден 230 млрд теңгеге жоғары.
2026 жылға арналған нақтыланған бюджетте республикалық бюджет тапшылығы 4,595 трлн теңге, ал мұнайға қатысты емес тапшылық 9,060 трлн теңге деңгейінде белгіленген.
Бюджет кірісі 16,5 трлн теңге болды
Қаңтар-қыркүйек айларында республикалық бюджетке 16,528 трлн теңге кіріс түсті. Жоспар 16,534 трлн теңге болған.
Салық түсімдері 12,972 трлн теңгені құрап, жоспардан 6 млрд теңгеге асты. Салықтық емес түсімдер 245 млрд теңге болды. Бұл жоспардың 88,77%-на тең.
Трансферттерден бюджетке 3,304 трлн теңге түсті. Жоспар 3,277 трлн теңге болған.
2026 жылға арналған нақтыланған республикалық бюджет кірісінің жалпы көлемі 22,889 трлн теңге деңгейінде бекітілген.
ҚҚС түсімі жоспардан 685,8 млрд теңгеге аз
Бюджет кірісіндегі ең елеулі ауытқулардың бірі қосылған құн салығы бойынша байқалды.
Есепті кезеңде ҚҚС түсімі 5,921 трлн теңге болды. Ал тоғыз айға арналған жоспар 6,607 трлн теңгені құраған. Осылайша, жоспардың орындалуы 89,62% деңгейінде қалып, бюджетке күтілгеннен 685,8 млрд теңге аз түсті.
ҚҚС түсімдерінің негізгі бағыттары бойынша көрсеткіштер төмендегідей:
Қазақстанда өндірілген тауарлар, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер бойынша ҚҚС – 2,694 трлн теңге. Жоспардың орындалуы – 92,35%.
Импортталатын тауарларға салынатын ҚҚС – 1,740 трлн теңге. Жоспардың орындалуы – 86,27%.
Еуразиялық экономикалық одақ елдерінен импортталатын тауарларға салынатын ҚҚС – 1,172 трлн теңге. Жоспардың орындалуы – 83,78%.
Сонымен қатар жекелеген санаттар бойынша түсімдер жоспардан асып түсті.
Атап айтқанда, резидент емес тұлғалардан алынатын ҚҚС көлемі 239,6 млрд теңге болды. Бұл жоспардың 109,96%-на тең.
Ал электрондық саудамен айналысатын және жеке тұлғаларға электрондық қызмет көрсететін шетелдік интернет-компаниялардан 70,1 млрд теңге түсті. Бұл жоспарланған соманың 172,06%-ын құрады.
Бюджет қаражаты қайда жұмсалды?
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында республикалық бюджеттің шығыстары 18,744 трлн теңгеге жетті. Жоспар 18,813 трлн теңге болған. Демек, шығындар жоспары 99,63% орындалды.
Қаражаттың негізгі бөлігі әлеуметтік салаға, трансферттерге және мемлекеттік борышқа қызмет көрсетуге бағытталған.
Бюджет шығынының негізгі бағыттары:
Әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамсыздандыру – 5,042 трлн теңге;
Трансферттер – 4,136 трлн теңге;
Мемлекеттік борышқа қызмет көрсету – 2,734 трлн теңге;
Денсаулық сақтау – 1,361 трлн теңге;
Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер – 1,124 трлн теңге;
Қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік, сот және құқық қорғау қызметі – 1,040 трлн теңге;
Қорғаныс – 1,014 трлн теңге;
Көлік және коммуникация – 677 млрд теңге;
Білім беру – 572 млрд теңге;
Ауыл, су, орман және балық шаруашылығы – 351 млрд теңге;
Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік – 241 млрд теңге.
2026 жылға арналған нақтыланған республикалық бюджет шығыстарының жалпы көлемі 26,229 трлн теңге болып бекітілген. 1 қазандағы жағдай бойынша оның 71,46%-ы орындалған.
Осылайша, тоғыз айдың қорытындысы бойынша республикалық бюджет тапшылығы 2,9 трлн теңгеге жетті. Бюджет кірістерінің жалпы жоспары орындалуға жақын болғанымен, қосылған құн салығы бойынша түсімдер жоспардан едәуір төмен қалып отыр.