Автор: Асан Құрманбеков, Halyk Finance
Тұтыну нарығы мен жалпы экономикадағы маусымдық белсенділіктің төмендігі қаңтарда бағаның 1% өсуіне ықпал етті, ал жылдық инфляция өткен жылдың тамыз айындағы 12,2% деңгейіне дейін «шегінді». Қаңтарда бағаның өсуіне, негізінен, азық-түлік емес тауарлар мен ақылы қызметтердің қымбаттауы әсер етті, ал азық-түлік тауарларының бағасы айтарлықтай баяу көтерілді. Экономикадағы салық жүктемесінің артуы, сөзсіз, осы жылдың басындағы инфляциялық қысымның негізгі факторы болып отыр.
Біз биыл жыл соңына қарай жылдық инфляцияның 10,5-11,5%-ға дейін аздап баяулауын күтеміз. Инфляциялық фон жоғары деңгейде болғанымен, бірқатар маңызды фактор баға қысымын тежейді: бюджет шығындары динамикасының төмендеуі, салықтардың өсуі, экономикалық өсімнің баяулауы, жоғары базалық мөлшерлеме, соның ішінде тұтынушылық несиелердің өсу қарқынын тежеу шаралары және РФ-да рубль бағамының әлсірейді деп болжануы.
ҚР Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, қаңтарда тұтыну инфляциясы айлық көрсеткіште 1,0%-ға дейін аздап жеделдеді. Инфляциялық фонның жоғарылауына негізгі үлесті азық-түлік емес тауарлар қосты, олар бір айда бірден 1,2% өсіп, қыркүйекті (+1,5%) есептемегенде, өткен жылдан бергі ең жоғары өсімді көрсетті. Тауарлардың бұл тобында үй тұрмысына қажетті заттарды, тұрмыстық техниканы және тұрғын үйді ағымдағы күтіп ұстау қызметтерін атап өтуге болады — олар өткен айдағы 0,8% көрсеткішке қарсы 1,6% өсті, сондай-ақ басқа да тауарлар мен қызметтер бір ай бұрынғы 1,2% көрсеткішпен салыстырғанда бір айда 2,1% қымбаттады. Бұдан бөлек, ақылы қызметтердің өсу қарқыны қайтадан 1,1% дейін (желтоқсанда 0,6% а/а) жеделдеді: мұнда ТҮКШ тарифтері, қолданыстағы мораторийге қарамастан, 0,5% өсті, байланыс қызметтері өткен жылғы 3,7%-бен салыстырғанда бір айда 2,2% қымбаттады, ал денсаулық сақтау қызметтері 1,9% өсіп, 2025 жылдың маусымынан бергі ең жоғары көрсеткішке жетті. Жалпы алғанда, қаржылық, орналастыру және тамақтану қызметтерін қоса алғанда, көптеген қызметтердің құны айтарлықтай өсті. Керісінше, қаңтар айында азық-түлік бағасы бір айда 0,8% көлемінде өте баяу көтерілді, бұл өткен жылы ең жоғары қарқынмен өскен тауарлардың бұл санаты үшін тән емес құбылыс.
Соңғы айлардағы қалыпты инфляция аясында қаңтардағы жылдық инфляция динамикасы өткен жылдың тамыз айындағы 12,2% деңгейіне қайта оралды. Ақылы қызметтер компоненті 2024 жылдың басындағы деңгейге — жылдық 12%-ға оралды, азық-түлік емес тауарлар қарашадағы бір жылдағы 12,3% шыңынан кейін қазірше 11,7% деңгейіне дейін түзетілді. ҚҚС-тың көтерілуі мен экономикадағы салық жүктемесінің қайта қаралуын ескерсек, қаңтардағы инфляция динамикасы жалпы алғанда біршама қалыпты көрінеді. Бағаның баяу өсуіне тарифтер мен энергия тасымалдаушылардың құнын әкімшілік реттеу шаралары, қаржы нарығындағы қатаң ақша-кредит жағдайлары, соның ішінде тұтынушылық несиелеуді тежеу шаралары, сондай-ақ өткен жылдың күзінен бері үздіксіз жалғасып келе жатқан ұлттық валюта бағамының нығаюы әсер етті, нәтижесінде теңге бағамы өткен жылдың басындағы деңгейге қайта оралды. Сонымен қатар, жыл басына тән сұраныстың маусымдық әлсіздігі де маңызды рөл атқаруда, бұл тек тұтынушылық белсенділікті ғана емес, сонымен бірге инвестициялық цикл мен бюджет шығыстарын да қамтиды. Біздің пікірімізше, шығыстардың өсу қарқынын инфляция деңгейінен төмен ұстайтын ұстамды фискалдық саясат жүргізілсе, осы жылдың соңына қарай бағалар қазіргі көрсеткіштерден төмендеп, жылдық 10,5-11,5% шегінде тұрақталуы мүмкін.
Айта кетерлігі, 2026 жылдың қаңтарынан бастап Ұлттық статистика бюросы тұтыну бағаларының индексін есептеудің жаңартылған тәсілін енгізіп, оны фискалдық чектердің деректерімен толықтыруда. Біздің ойымызша, бұл жаңашылдық тұтыну нарығындағы бағаларды дәлірек бақылау үшін өте дер кезінде жасалған және өзекті шара, ол ресми статистикаға деген сенімді арттырады және статистикалық ақпаратты жинаудың басқа салаларында да цифрлық шешімдерді кеңінен қолдануға мүмкіндік береді.