2026–2028 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының республикалық бюджет жобасы мемлекеттің тұрғын үй және коммуналдық инфрақұрылымды дамыту бағытын нығайта түсуді көздейтінін көрсетеді, деп жазады Ален Серік.

«Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы» тобы бойынша шығындар 2026 жылы 70,7 млрд теңгеден 2028 жылы 111,2 млрд теңгеге дейін өседі. Бұл көрсеткіш 2025 жылғы рекордтық деңгейден кейін сектор қаржыландыруының біртіндеп қалпына келе бастағанын айғақтайды. Ол жылы бұл салаға 206,5 млрд теңге бөлінген еді.

Негізгі шығын бағыттары: азаматтар үшін тұрғын үй салу және тұрғын үй жағдайын жақсарту; ипотека мен жалдау төлемдерін субсидиялау; сумен жабдықтау, су бұру және жылумен қамтамасыз ету жүйелерін жаңғырту; табиғи монополия субъектілері мен энергетикалық операторларды қолдау.

2025 жылы тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығына 206,5 млрд теңге қарастырылған, оның ішінде: 103,5 млрд теңге – тұрғын үй құрылысына; 103 млрд теңге – коммуналдық шаруашылыққа бағытталған.

Негізгі басымдықтар: әлеуметтік осал топтар үшін 4,9 мың пәтер сатып алу – 71,9 млрд теңге; 8,2 мың адам жалдау төлемдерін алады – 5 млрд теңге; 1 153 ипотеканы субсидиялау – 451 млн теңге; «Отбасы банк» АҚ қызметтерін төлеу – 22,6 млн теңге; көппәтерлі және жеке үйлерге арналған 38 инженерлік инфрақұрылым жобасын іске асыру – 23,8 млрд теңге.

Коммуналдық салада: ауылдық жерлерде 71 жоба – 33,1 млрд теңге; қалаларда 35 жоба – 34,3 млрд теңге; жылумен қамтамасыз етудің 9 жобасы – 34,4 млрд теңге; кәріз тазалау құрылыстарын дамыту – 720 млн теңге; сенім білдірілген агент қызметтері – 401 млн теңге.

2025 жылғы бюджеттің мақсаты: қалаларда орталықтандырылған сумен жабдықтау деңгейін 99,6%-ға, ауылдарда 98%-ға жеткізу; жылу желілерінің тозуын 51%-ға дейін азайту. Бұл деректер 2025 жылдың коммуналдық сектор үшін бетбұрысты кезең болатынын көрсетеді: ел инфрақұрылымға инвестиция салып, жүйелердің тозуын төмендетуді және халықтың негізгі қызметтерге қолжетімділігін кеңейтуді көздеп отыр.

Ауқымды инвестициялардан кейін 2026–2028 жылдарға арналған бюджет тұрақтандыру кезеңін көрсетеді, бірақ тұрғын үй төлемдері мен коммуналдық секторды жаңғырту бағытындағы шығындар біртіндеп арта түседі.

2026 жыл

Жалпы шығын көлемі – 70,7 млрд теңге, оның ішінде: 35,3 млрд теңге – тұрғын үй құрылысына; 9,9 млрд теңге – коммуналдық шаруашылыққа. Негізгі бағыттар: 11,2 мың азамат жалдау төлемдерін алады – 7 млрд теңге; 985 ипотеканың пайыздық мөлшерлемесін субсидиялау – 327,8 млн теңге; «Отбасы банк» АҚ қызметін қолдау – 22,6 млн теңге; ірі транш – 28 млрд теңге ипотека беру үшін шығарылған облигациялар бойынша купондық мөлшерлемелерді субсидиялауға бағытталады.

Коммуналдық салада: табиғи монополия субъектілерінің несиелерін субсидиялау – 6,5 млрд теңге; «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы бойынша техникалық оператордың қызметін төлеу – 1,79 млрд теңге; монополиялардың шығындарын субсидиялау – 1,28 млрд теңге; сенім білдірілген агенттің қызметтері – 230 млн теңге; су және су бұру жобаларын қолдау – 94 млн теңге.

2027–2028 жылдар

Шығындар динамикасы тұрақты өсім көрсетеді: 2027 жылы – 100,5 млрд теңге, 2028 жылы – 111,2 млрд теңге. Өсім халықты ипотекалық және жалдау төлемдері арқылы қолдау бағдарламаларының кеңеюімен, сондай-ақ сумен және жылумен қамтамасыз ету инфрақұрылымын жаңғыртуды жалғастырумен байланысты.

2028 жылы тұрғын үй құрылысына арналған шығындар 105,6 млрд теңгеге дейін өседі, ал коммуналдық шаруашылық бойынша шығындар жылына 5,6 млрд теңге деңгейінде тұрақталады.

Трендтер мен басымдықтар

1. Басымдықтың құрылысқа емес, ипотека мен жалдау төлемдеріне ауысуы.

2025 жылы негізгі екпін тұрғын үй салу мен сатып алуға қойылса, 2026–2028 жылдары субсидиялау тетіктері күшейіп, халықтың қарыздық жүктемесін азайтуға басымдық беріледі.

2. Энергетикалық және коммуналдық операторларды қолдау.

Мемлекет монополиялардың несиелері бойынша пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялап, желілерді жаңғырту шығындарын өтейді. Бұл тарифтік қысымды азайтуға және инфрақұрылым сенімділігін арттыруға бағытталған.

3. Қызмет сапасына ұзақмерзімді бағдар.

Шығындар тұрақтанады, бірақ жылу және су бұру жүйелерін жаңартуға инвестициялық екпін сақталады.

4. Тиімсіз шығындарды қысқарту.

Үлкен капиталдық салымдардан мақсатты субсидиялар мен нәтижесі өлшенетін жаңғырту жобаларына көшу байқалады.

2026–2028 жылдар: тепе-теңдік пен тиімділік кезеңі

Алдағы үш жыл Қазақстан үшін құрылыс пен коммуналдық инфрақұрылымның тұрақтылығын тең ұстау кезеңі болмақ.

Егер 2025 жыл капиталдық инвестициялардың шыңы болса, 2026–2028 жылдар – жүйелі тұрақтандыру мен шығын тиімділігін арттыру кезеңі.

Негізгі нәтижелер: жыл сайын 11 мыңнан астам азаматтың тұрғын үй жағдайы жақсарады; ипотекалық және жалдау төлемдерінің қолжетімділігі кеңейеді; желілердің тозуы азайып, энергия тиімділігі артады; «Отбасы банк» арқылы мемлекеттік қолдау мен қаржылық құралдарға сенім өседі. Бұл саясат Қазақстан үшін мынаны білдіреді: әлеуметтік тұрақтылықты нығайту; құрылыс секторында ішкі сұранысты арттыру; өңірлердің инвестициялық тартымдылығын күшейту.

Ұзақ мерзімді перспективада мұндай шаралар теңгерімді урбанизацияның негізін қалайды: мұнда тек жаңа үйлер салу ғана емес, сонымен қатар инженерлік желілерді жаңарту және азаматтарды мақсатты әрі нысаналы қолдау басты басымдыққа айналады.