2026 жылғы қыркүйекте қазақстандықтар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) инвестициялық портфельді басқарушыларға (ИПБ) 58,3 млрд теңге аударды. Бұл тамыз айындағы көрсеткіштен 5,1 есе көп. Мұндай деректер қордың статистикасы негізінде жасалған есепте көрсетілген.
Қыркүйекте аударым саны 39,8 мыңға жетіп, бір айда 3,1 есе артты. Ал қаражатын жеке басқаруға берген салымшылардың саны үш есе өсіп, 36,7 мың адамды құрады. Осылайша, бір салымшыға орта есеппен 1,1 аударымнан келген. Себебі салымшылар қаражатын бірнеше басқарушы компания арасында бөле алады.
Аударылған қаражат көлемі мен аударымдар саны 2021 жылғы қаңтардан бері ең жоғары деңгейге жетті. Бұл — зейнетақы жинақтарын жеке басқаруға беру тетігі енгізілгелі бергі рекорд.
Мұндай күрт өсім алғаш рет байқалып отырған жоқ. Бұған дейін маусым айында да көрсеткіштер айтарлықтай өскен. Одан кейінгі екі айда олар шамамен сол деңгейде сақталған. Демек, қыркүйектегі өсім бұған дейін қалыптасқан жоғары көрсеткіштер аясында тіркелді.
Сараптамалық есептеулерге сәйкес, зейнетақы жинақтарын басқарушы компанияларға аударуға қатысты заңнамалық өзгерістер бұл үрдіске ықпал еткен болуы мүмкін.
7 қыркүйектен бастап БЖЗҚ салымшыларына зейнетақы жинақтарының барлығын жеке басқарушы компанияларға аударуға рұқсат берілді. Бұған дейін міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) мен міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) бойынша жинақтың 50%-ын ғана аударуға болатын.
6 маусымда тұрғын үй жағдайын жақсарту және емделу мақсатында зейнетақы жинақтарын алу үшін белгіленген жеткіліктілік шектері 79% және одан да көп мөлшерге көтерілді.
Осы өзгерістерден кейін зейнетақы қаражатын басқарудың қолжетімді тетіктерінің бірі ретінде оны жеке басқарушы компанияларға аудару мүмкіндігіне сұраныс артуы ықтимал.
Зейнетақы жинақтарын жеке басқару қалай жұмыс істейді?
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап инвестициялық портфельді басқарушылар салымшыларға тәуекел деңгейі, күтілетін кірістілігі және инвестициялау мерзімі бойынша ерекшеленетін стратегияларды ұсынады.
Зейнетақы активтерін басқару белгіленген кірістілік бағдарын ескере отырып жүзеге асырылады. Егер басқарушы компания осы көрсеткішке қол жеткізе алмаса, айырманы салымшыға өтеуге міндетті.
МЗЖ — қызметкердің ай сайынғы табысының 10%-ы мөлшерінде аударылатын міндетті зейнетақы жарналары. МКЗЖ — зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейтін қызметкерлер үшін жұмыс беруші аударатын, қызметкер табысының 5%-ы мөлшеріндегі міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары.