Қазақстанның 2027–2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында мемлекеттік шығыстар 2027 жылы шарықтап, кейін төмендейді. Ең үлкен қысқарту көлік, ауыл шаруашылығы, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және бірқатар инфрақұрылымдық бағыттарда көзделген.
Жобаға сәйкес, республикалық бюджет шығыстары 2027 жылы 30,2 трлн теңгеге жетеді. Бұл 2026 жылғы жоспардан 2,47 трлн теңгеге көп.
Алайда 2028 жылы шығын 29,44 трлн теңгеге дейін, ал 2029 жылы 29,56 трлн теңгеге дейін төмендейді.
Яғни мемлекет 2027 жылғы шығындардың күрт өсуінен кейін бюджет саясатын біртіндеп қатаңдатуды жоспарлап отыр.
Көлік саласының бюджеті 43% қысқарады
Ең ірі қысқартулардың бірі көлік және коммуникация саласына тиеді.
2027 жыл — 1,75 трлн теңге
2028 жыл — 1,01 трлн теңге
2029 жыл — 1 трлн теңге
Осылайша, екі жыл ішінде бұл бағыттың қаржыландырылуы шамамен 43% азаяды.
Бұл бапқа автомобиль жолдарын және көлік дәліздерін дамыту, шекара бекеттерін жаңғырту, су инфрақұрылымы және әлеуметтік маңызы бар тасымалдар кіреді.
Ауыл шаруашылығына бөлінетін қаржы 38% азаяды
Ауыл шаруашылығы, су, орман және балық шаруашылығы, экология мен жер қатынастарына жұмсалатын шығындар да айтарлықтай қысқарады.
2027 жылы бұл бағыттарға 850,9 млрд теңге қарастырылған. 2028 жылы сома 519,6 млрд теңгеге, 2029 жылы 525,3 млрд теңгеге дейін төмендейді.
Яғни 2029 жылғы қаржыландыру 2027 жылмен салыстырғанда 325,6 млрд теңгеге немесе шамамен 38% аз болады.
Ең қатты қысқарту ауыл шаруашылығындағы қаржыландыруға қолжетімділік бойынша байқалады:
2027 жыл — 372,7 млрд теңге
2028 жыл — 88,2 млрд теңге
2029 жыл — 88,5 млрд теңге
Бұл қаражат қайта өңдеу кәсіпорындарын, мал шаруашылығын және акваөсіруді кредиттеуге бағытталмақ.
ТКШ шығындары 30% қысқарады
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласына да бюджет азаяды.
2027 жыл — 159,7 млрд теңге
2028 жыл — 127,2 млрд теңге
2029 жыл — 112,7 млрд теңге
Үш жыл ішінде қаржыландыру шамамен 30% қысқарады.
Ал жылумен жабдықтау жобалары бойынша қысқарту одан да жоғары.
2027 жылы 64 жобаға 73,9 млрд теңге қарастырылған. 2028 жылы бұл сома 16,6 млрд теңгеге, ал 2029 жылы небәрі 2,1 млрд теңгеге дейін төмендейді.
Сонымен қатар үкімет жылу желілерінің тозуын 2027 жылғы 47%-дан 2029 жылы 43%-ға дейін төмендетуді жоспарлап отыр.
Тұрғын үй құрылысына — 74,1 млрд теңге
2027 жылы тұрғын үй құрылысы мен тұрғындарды қолдауға 74,1 млрд теңге қарастырылған.
Оның:
66,9 млрд теңгесі ипотекалық кредиттеуге пайдаланылатын облигациялар бойынша купондық мөлшерлемені субсидиялауға;
7 млрд теңгесі жеке секторда жалдамалы тұрғын үйде тұратын шамамен 11,2 мың азаматқа тұрғын үй төлемдеріне бағытталады.
Білім беру шығыны да нақты мәнде қысқарады
Білім беру саласындағы қысқарту номиналды түрде байқалмайды.
2027 жылы салаға 857,7 млрд теңге, ал 2029 жылы 862,9 млрд теңге бөлінеді.
Яғни екі жылда өсім небәрі 0,6% болады.
Бұл ретте үкімет 2027–2029 жылдары инфляцияны жылына 6–9,5% деңгейінде күтеді. Сондықтан номиналды қаржы аздап өссе де, инфляцияны есептегендегі нақты шығындар төмендейді.
Ал қарызды өтеу шығыны өседі
Мемлекеттік бюджеттегі ең ірі баптардың бірі — мемлекеттік борышқа қызмет көрсету.
2027 жылы оған 3,56 трлн теңге, 2028 жылы 3,68 трлн, 2029 жылы 3,65 трлн теңге жұмсалмақ.
Үш жылда бұл шамамен 10,9 трлн теңге.
Салыстыру үшін, 2027 жылы денсаулық сақтау саласына 2,67 трлн теңге, білім беруге 857,7 млрд теңге қарастырылған.
Демек, мемлекеттік қарызға қызмет көрсету шығыны денсаулық сақтау шығынынан шамамен 888 млрд теңгеге көп және білім беру шығынынан төрт есеге жуық жоғары болады.
Бюджет тапшылығы да жоғары деңгейде қалады
2027 жылы республикалық бюджет тапшылығы 4,56 трлн теңге болады деп жоспарланған.
2028 жылы оны 2,15 трлн теңгеге, 2029 жылы 1 трлн теңгеге дейін қысқарту көзделген.
Тапшылықты қаржыландырудың негізгі көзі мемлекеттік бағалы қағаздар және ішкі қарыз нарығы болып қала береді.
Сонымен қатар Ұлттық қордан республикалық бюджетке:
2027 жылы — 4,43 трлн теңге
2028 жылы — 3,93 трлн теңге
2029 жылы — 3,5 трлн теңге трансферт қарастырылған.
Үш жылда Ұлттық қордан бюджетке түсетін трансферттердің жалпы көлемі 11,86 трлн теңге болады.
Қорытынды
2027–2029 жылдарға арналған бюджет жобасы мемлекеттің шығыстарды біртіндеп оңтайландыруға көшетінін көрсетеді.
Ең көп қысқарту көлік пен коммуникацияда — 43%, ауыл шаруашылығы және оған жақын салаларда — 38%, ТКШ-да — шамамен 30% жоспарланған.
Ал мемлекеттік борышқа қызмет көрсету шығыны жоғары деңгейде сақталады. Бұл бюджет құрылымындағы маңызды өзгерісті көрсетеді: мемлекет инфрақұрылымдық және экономиканы қолдау шығынының бір бөлігін қысқартқан кезде, борыштық міндеттемелерге жұмсалатын қаражатты қысқарту мүмкіндігі әлдеқайда шектеулі болып отыр.