Автор: Арслан Аронов, Halyk Finance
Қазақстанның көлік секторындағы қызмет көлемінің өсуі 2025 жылы күрт жеделдеп, нақты мәнде 20,4%-дық рекордтық көрсеткішке жетті. Салыстыру үшін: бұған дейінгі соңғы үш жылда бұл сектордың орташа өсімі небәрі 8,2% болатын. Біздің ойымызша, 2025 жылғы мұндай секіріс күмән тудырады. Әдетте, көлік қызметтерінің динамикасы жүк тасымалдауды қажет ететін экономиканың басқа салаларындағы өсіммен сәйкес келуі керек. Алайда, сол салалар әлдеқайда төмен өсім көрсеткен.
Мәселен, 2025 жылы ішкі саудадағы нақты көлем индексі 8,9%, тау-кен өнеркәсібінде – 9,4%, ал өңдеу өнеркәсібінде – 6,4% болды. Бұл ретте Қазақстанның сыртқы сауда айналымы 2025 жылдың 11 айында номиналды мәнде 0,1% азайған. «ҚТЖ» ҰК» АҚ мәліметінше, 2025 жылы теміржол арқылы жүк транзиті 20% артқан, бірақ транзиттік тасымалдар компанияның жүк айналымы құрылымында небәрі 10%-ды ғана иеленеді.
Сала динамикасына негізгі үлесті жүк айналымы (тонна*км) қосты. Оның өсімі 2024 жылғы 2,6%-дан 2025 жылы 13,6%-ға дейін жеделдеді. Жүк тасымалы сала кірісінің 79%-ын құрайды. Ал жолаушылар айналымы 2025 жылы 7,4% өсіп, 2024 жылғы көрсеткіштен (13,8%) айтарлықтай баяулағанын көрсетті. Осыған қарамастан, бүкіл көлік секторының нақты көлем индексі (инфляцияны ескергендегі ақшалай көрсеткіш) 2025 жылы 20,4%-ды құрады (2024 жылы – 8,5%).
Жүк айналымының жеделдеуі барлық ірі сегменттерде: теміржол, автомобиль және құбыр көлігінде байқалды. Бірақ, егер теміржол мен құбыр көлігіндегі өсім экономиканың басқа салаларымен азды-көпті сәйкес келсе, автомобиль көлігімен жүк айналымының жылына 33% өсуі сұрақ тудырады. Мұндай үлкен өсім ішкі және сыртқы сауданың, сондай-ақ өнеркәсіптің өсу қарқынына мүлдем сай келмейді.
Біз 2026 жылы Қазақстанның көлік секторындағы өсім айтарлықтай баяулап, 2022–2024 жылдардағы орташа деңгейге оралады деп күтеміз. Бұл ЖІӨ өсімінің 2025 жылғы 6,5%-дан 4,5%-ға дейін баяулауымен байланысты болмақ.
Негізгі көрсеткіштер
Теміржол көлігі: Жүк айналымының 62%-ын және сала кірісінің 31%-ын қамтамасыз етеді. 2025 жылы өсім 10,2%-ға дейін (2024 жылы – 0,3%) жеделдеді. Бұған мұнай, құрылыс жүктері, химиялық өнімдер мен астық тасымалының артуы әсер етті.
Құбыр көлігі: Салалық жүк айналымының 30%-ын береді. Өсім 3,7%-дан 16,5%-ға дейін артты. Негізгі фактор — мұнай мен газ конденсатын өндірудің 13,3% өсуі.
Автомобиль көлігі: Жүк айналымындағы үлесі 8,1%-ға дейін артты. Өсім қарқыны 32,8%-ға дейін (2024 жылы – 19,7%) жетті. Бұл көрсеткіш сауда және өнеркәсіп деректерімен сәйкес келмейтіндіктен, мұнда басқа да «көмескі» факторлар болуы мүмкін.
Жолаушылар тасымалы
Жолаушылар айналымының баяулауына (13,8%-дан 7,4%-ға дейін) автокөлік және әуе сегменттеріндегі қарқынның төмендеуі әсер етті. Атап айтқанда:
Автокөлік: Өсім 24,6%-дан 12,7%-ға дейін баяулады.
Әуе көлігі: Өсім 9,2%-дан 6%-ға дейін төмендеді.
Теміржол: Жолаушылар айналымы 2,5% азайды. Бұл халықтың таңдауының өзгеруімен немесе пойыздардың тартымдылығының төмендеуімен байланысты болуы мүмкін.
Такси: Керісінше, 56,2%-дық рекордтық өсім көрсетті. Бұл такси шақыруға арналған мобильді қосымшалардың дамуымен тікелей байланысты.
Қорытынды: 2025 жылы көлік секторы экономиканың ең қарқынды саласы болды, бірақ 20%-дан асатын өсім күмән тудырады, өйткені нақты жүк пен жолаушы айналымы бұл деңгейден төмен болды. 2026 жылы біз нарықтың қалыпты өсу деңгейіне оралуын күтеміз.